Slaap is een ondergewaardeerd basiselement in de zorg

Voldoende slaap van goede kwaliteit is voor iedereen belangrijk: voor lichamelijk én geestelijk herstel. Veel mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) kampen met slaapproblemen. Vaak wordt dit gezien als een gevolg van het hersenletsel waar je mee moet leren leven.

Annelie werkt op woning De Leest in Zutphen van Zozijn, waar 24-uurs zorg wordt geboden aan mensen met NAH. "Tot voor kort werkte ik in de nachtdienst. Ik heb jarenlang van dichtbij meegemaakt hoe cliënten de nacht doorkomen, en hen soms zien worstelen met hun slaap. Hierdoor ben ik me steeds meer gaan interesseren voor slaap en het belang daarvan. Dat was voor mij de aanleiding om opleidingen te gaan volgen op het gebied van slaap."

Aandacht voor slaap kan de kwaliteit van leven verbeteren

Meer aandacht voor slaap

Annelie is ambassadeur gehandicaptenzorg en heeft als speerpunt 'slaap' gekozen. "Ik wil me sterk maken voor meer aandacht voor slaap binnen de zorg. Daar valt nog veel te winnen, want slaap is een ondergewaardeerd basiselement in de zorg. Aandacht voor slaap kan de kwaliteit van leven verbeteren. Het is daarom belangrijk dat zorgverleners zich daarvan bewust zijn en meer kennis over slaap hebben."

Effecten van slecht slapen

We weten allemaal hoe belangrijk voldoende slaap en goede slaap is. "Maar we beseffen onvoldoende wat de negatieve effecten zijn van slecht slapen", stelt Annelie. "Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat je na een nacht slecht slapen anders naar gezichten kijkt en je een neutraal of vriendelijk gezicht als negatief ervaart. Dat heeft dus ook gevolgen voor hoe je dan reageert naar die ander, zonder dat je daar iets aan kunt doen. Voor zorgverleners is dat iets om te beseffen wanneer ze 's ochtends een cliënt treffen die een slechte nachtrust heeft gehad."

Slaap door medicatie gaat vaak gepaard met heftig dromen

Wel of geen medicatie?

"Voor slechte slapers is soms medicatie nodig", vervolgt Annelie. "Maar slaapmedicatie wordt vaker voorgeschreven dan strikt nodig is. Bovendien is de kwaliteit van slaap door medicatie anders dan van een natuurlijke slaap. Slaap door medicatie gaat vaak gepaard met heftig dromen, onnatuurlijke slaapcycli, en het lichamelijk en geestelijk herstel is niet zo goed als in een natuurlijke slaap. Ook worden hormonen niet zo goed in balans gebracht als tijdens een natuurlijke slaap. Kortom, als slaapmedicatie niet echt nodig is, dan liever niet."

Dat laatste geldt zeker voor mensen met NAH. "Door hun verminderde hersenfuncties gaan al die nachtelijke 'herstelwerkzaamheden' al moeilijker. Medicatie heeft daar een negatieve invloed op. Het is beter om maatregelen te nemen die een goede natuurlijke slaap bevorderen."

Rusten in plaats van slapen

Hoe kun je beter slapen als je NAH hebt? "Het begint met kennis over slaap in combinatie met zelfkennis", zegt Annelie. "Mensen met NAH worden in de loop van de dag vaak zo moe, dat ze in de middag moeten rusten. Het is belangrijk om aan die behoefte toe te geven. Maar wat veel mensen dan doen, is gaan slapen. En dat is juist wat je beter niet kunt doen. Want slapen overdag concurreert met de nachtelijke slaap die belangrijk is voor herstel. Ben je 's middags moe? Ga dan rusten, maar niet slapen. Ga in plaats daarvan mediteren, yoga doen, lezen of iets anders rustgevends."

Frustratie vermijden

Overigens kan een korte, zogeheten 'powernap' overdag geen kwaad. "Daar kun je van opknappen. Maar dan maximaal tien à twintig minuten. Zet een wekkertje om te voorkomen dat je onbedoeld doorslaapt. Slaap je toch door, accepteer dan dat je 's nachts korter slaapt en de volgende dag vroeger wakker wordt."

Het is per definitie goed om frustratie over slapen te vermijden, benadrukt Annelie. "Want juist van frustratie ga je weer slechter slapen. Slapen gaat beter als je jezelf niet frustreert na een keer een slechte nacht. Iedereen heeft weleens een slechte nacht. En dat is niet iets waar je je zorgen over hoeft te maken of aan moet ergeren. Dat werkt alleen maar averechts."

Probeer te ontdekken wat voor slaaptype iemand is

Verschillende soorten slapers

Er zijn veel verschillende soorten slapers, en het is goed om daar rekening meer te houden, stelt Annelie. "Iedereen heeft een eigen, aangeboren dag-nachtcyclus. Het is belangrijk om die cyclus consequent te volgen voor voldoende slaap van goede kwaliteit."

Aan de hand van een set kaarten laat Annelie zien welke soorten slapers er allemaal bestaan. Eén daarvan is 'het nachtdier'. "Dat is iemand die alleen maar goed slaapt als hij of zij heel laat gaat slapen. Zo ken ik een cliënt van wie de levenskwaliteit enorm vooruitging toen hij daar eindelijk aan mocht toegeven. Hij gaat nu extreem laat slapen, staat ook later op, maar is nu veel vrolijker dan toen hij zich aan een standaard slaapregime moest houden."

Werkschema afstemmen op slaaptype

"Andere slaaptypes zijn bijvoorbeeld 'de schopper'. Dat is iemand die schopt in zijn of haar slaap. Dat hoort bij deze persoon en daar moet je niets aan proberen te doen. Of Doornroosje: dat is iemand die zo diep slaapt, dat hij of zij overal doorheen slaapt. Die moet je niet storen tijdens de diepe slaap. Wanneer je deze persoon 's nachts af en toe moet draaien, doe dat dan niet tijdens de diepe slaap, maar tussen twee slaapcycli in."

En zo zijn er meer slaaptypes, met ieder hun eigen behoeften. "Probeer te ontdekken wat voor slaaptype iemand is en probeer het werkschema daar zoveel mogelijk op af te stemmen."

Cliënten van Zozijn die slecht slapen, kunnen worden geholpen door het slaapteam of een cursus beter slapen volgen. Meer informatie over slapen vindt u op de website van Annelie: www.sterkinslaap.nl.